Trẻ chậm nói có phải tự kỷ không?

Trẻ chậm nói có phải tự kỷ không? Là thắc mắc của rất nhiều bậc phụ huynh hiện nay. Nhất là trong giai đoạn hội chứng tự kỷ đang xuất hiện ngày càng nhiều ở trẻ em mọi lứa tuổi. Tự kỷ có rất nhiều triệu chứng khác nhau, trong số đó có rối loạn ngôn ngữ ở trẻ mắc hội chứng này.

Tuy nhiên, không phải vì thế mà chúng ta kết luận tất cả trẻ em chậm nói đều bị tự kỷ. Trong số các trẻ chậm nói, có rất nhiều trẻ đã biết nói sau đó một thời gian và hoàn toàn không mắc phải hội chứng tự kỷ. Bên cạnh đó, cũng trẻ bị chậm nói mắc hội chứng tự kỷ. Để có thể kết luận chính xác trẻ chậm nói có phải tự kỷ không, cha mẹ cần quan sát và theo dõi hành vi của trẻ kỹ lưỡng hơn nữa. Tốt hơn nữa là nên đưa trẻ đi kiểm tra, đánh giá tại các Trung tâm can thiệp sớm và hỗ trợ trẻ tự kỷ uy tín.

Cách phát hiện trẻ chậm nói có phải tự kỷ không
Cách phát hiện trẻ chậm nói có phải tự kỷ không

Làm sao để biết trẻ chậm nói có phải tự kỷ không?

Thông thường, trong giai đoạn từ 1 tuổi đến 1 tuổi rưỡi, trẻ bắt đầu bập bẹ những tiếng nói đầu tiên, thậm chí nhiều bé có thể nói được nhiều cụm từ, nhiều câu dài trong độ tuổi này.

Tuy nhiên một số khác lại bị chậm nói, không nói hoặc nói rất ít, khiến nhiều bậc phụ huynh lo lắng con mình có vấn đề về não bộ hay rối loạn tâm lý nào đó. Điều đáng lo ngại nhất là nghi ngờ con em mình bị mắc chứng tự kỷ.

Liệu trẻ chậm nói có phải tự kỷ không? Để trả lời chính xác cho câu hỏi này, cha mẹ (hoặc người người những thường xuyên gần gũi với trẻ) cần nắm rõ những biểu hiện của trẻ tự kỷ.

Trẻ tự kỷ là gì?

Tự kỷ là tên gọi một hội chứng khi trẻ có những khiếm khuyết trong việc tương tác với xã hội, giao tiếp với mọi người xung quanh và khó có thể kiểm soát được hành vi, ngôn ngữ, cảm xúc của mình. Hội chứng thường khởi phát sớm khi trẻ trước 3 tuổi và có thể kéo dài suốt đời. Tự kỷ thường gặp ở bé trai nhiều hơn ở bé gái từ 4 đến 6 lần. Trẻ tự kỷ có rất nhiều triệu chứng khác nhau, trong số đó trẻ chậm nói chỉ là 1 trong các dấu hiệu thường gặp nhất ở trẻ tự kỷ. Tuy nhiên, không phải vì thế mà có thể dễ dàng kết luận: tất cả trẻ chậm nói đều mắc hội chứng tự kỷ.

Nguyên nhân trẻ tự kỷ là gì?

Hiện nay các nhà khoa học vẫn chưa tìm được ra nguyên nhân chính xác gây ra hội chứng tự kỷ này. Nhưng có một số nhận định cho rằng có thể là:

+ Do rối loạn của bộ gen: Hầu hết các nhà nghiên cứu tin rằng có một vài bộ gen nhất định khiến trẻ có nguy cao bị rối loạn phổ tự kỷ cao hơn các đứa trẻ khác. Ngoài ra rối loạn phổ tự kỷ ít nhiều cũng có liên quan đến yếu tố gia đình. Ví dụ như: một đứa trẻ bị tự kỷ cũng có thể có anh/chị/em cũng bị tự kỷ. Các trường hợp cặp sinh đôi cùng bị tự kỷ cũng rất thường gặp ở ngoài.

+ Do yếu tố môi trường không thuận lợi làm tăng nguy cơ trẻ bị tự kỷ như hóa chất độc hại, ô nhiễm môi trường, bị gia đình bỏ mặc không quan tâm chăm sóc trẻ…

+ Sinh con muộn và một số bệnh lý tuyến giáp ở người mẹ cũng có khả năng cao làm cho trẻ sinh ra mắc tự kỷ.

+ Người mẹ sử một số loại dụng thuốc và chất độc hại cũng có liên quan tới chứng tự kỷ ở trẻ.

Không phải tất cả trẻ chậm nói đều mắc hội chứng tự kỷ
Không phải tất cả trẻ chậm nói đều mắc hội chứng tự kỷ

Triệu chứng trẻ bị tự kỷ là gì?

Trẻ tự kỷ có thể có nhiều triệu chứng khác nhau từ nhẹ, trung bình đến nặng.  Các triệu chứng chung mà trẻ mắc tự kỷ thường thấy bao gồm:

+ Khó khăn trong giao tiếp, bao gồm sử dụng lời nói, hiểu ngôn ngữ và cả ngôn ngữ hình thể.

+ Khó khăn trong việc tương tác với xã hội, không thể kết bạn và có xu hướng chỉ thích chơi một mình.

+ Thiếu trí tưởng tượng.

+ Luôn lặp lại một kiểu hành động, hành vi nhất định nào đó như: vỗ tay, la hét, đập đầu vào tường,…

Cha mẹ cần theo dõi trẻ kỹ lưỡng để nhận biết trẻ có mắc hội chứng tự kỷ không
Cha mẹ cần theo dõi trẻ kỹ lưỡng để nhận biết trẻ có mắc hội chứng tự kỷ không

Trẻ bị chậm nói có phải tự kỷ không?

Mọi người thường hiểu lầm rằng trẻ bị chậm nói là đang mắc hội chứng tự kỷ bởi hầu hết các trường hợp trẻ bị tự kỷ thường không nói hoặc chỉ nói được một vài từ ngắn, đơn giản. Tuy nhiên, “chậm nói” cũng là một hiện tượng hết sức thông thường trong quá trình phát triển của một số trẻ. Để có thể chẩn đoán chính xác căn bệnh tự kỷ, trước hết chúng ta cần phân biệt 2 dạng chậm nói là: chậm nói do tự kỷ hay chỉ là chậm nói đơn thuần.

* Giống nhau:

– Mốc thời gian về phát triển ngôn ngữ, giao tiếp bằng ngôn ngữ, cử chỉ chậm hơn các đứa trẻ cùng chăng lứa.

– Không hiểu lời mọi người nói, không làm theo các hiệu lệnh.

– Thường không chú ý tới người đối diện đang trò chuyện cùng trẻ.

* Khác nhau:

– Trẻ bị tự kỷ chậm nói có những biểu hiện sau:

+ Thích chơi một mình, không thích chơi cùng với bạn bè, bố mẹ, không chia sẻ đồ chơi, tự ý chơi theo ý mình muốn.

+ Không có sự tương tác bằng ánh mắt hay hành động, ít biểu lộ cảm xúc, biểu cảm trên khuôn mặt.

+ Mọi hành động của trẻ có sự bất thường, không liên quan gì đến thế giới xung quanh. Chỉ lặp đi lặp lại một số cử chỉ nhất định.

+ Rất nhạy cảm với mùi vị, hương thơm và âm thanh.

– Trẻ chậm nói thông thường sẽ có những biểu hiện sau:

+ Thích thú khi tham gia trò chơi cùng các bạn, thích gần gũi bố mẹ, ông bà và người thân trong gia đình.

+ Tuy không thể diễn tả bằng lời nói nhưng vẫn có thể diễn đạt thông qua ánh mắt, cử chỉ, biểu cảm.

+ Sức khỏe, hành vi, thái độ, sở thích của trẻ đều hoàn toàn bình thường, giống với đại đa số những đứa trẻ khác.

Trẻ chậm nói có thể khắc phục bằng nhiều phương pháp khác nhau
Trẻ chậm nói có thể khắc phục bằng nhiều phương pháp khác nhau

Cách dạy trẻ tự kỷ tập nói. Áp dụng được với cả trẻ chậm nói thông thường

Một số trẻ chậm nói mắc hội chứng tự kỷ. Nếu không có sự can thiệp kịp thời, thì khả năng giao tiếp của trẻ sẽ mất đi hoàn toàn. Điều này được minh chứng bằng việc rất nhiều trẻ tự kỷ không thể nói trong thời gian, thậm chí khi trẻ lớn 9-10 tuổi vẫn không thể giao tiếp bình thường bằng ngôn ngữ. Đứng trước trường hợp trẻ chậm nói, dù là trẻ có mắc hội chứng tự kỷ hay không, thì vẫn cần can thiệp sớm và phát triển ngôn ngữ cho trẻ.

Bố mẹ đóng một vai trò rất quan trọng trong quá trình điều trị bệnh tự kỷ. Nếu con bị tự kỷ, bố mẹ cần làm gì? là câu hỏi mà hàng nghìn bố mẹ có con mắc tự kỷ không ngừng thắc mắc.

Trẻ tự kỷ bị chậm nói hoàn toàn có thể nói chuyện bình thường nếu thầy cô giáo, bố mẹ thường xuyên giảng dạy và luyện tập cho trẻ. Dựa vào những chia sẻ của các chuyên gia tâm lý và kinh nghiệm của các phụ huynh đã tập nói thành công cho trẻ tự kỷ, chúng tôi đã thống kê lại một số bí quyết đơn giản nhưng vô cùng hiệu quả để dạy trẻ tự kỷ tập nói. Cha mẹ có thể tập luyện cho trẻ mỗi ngày tại nhà như sau:

– Cho trẻ tiếp xúc và tương tác nhiều với công đồng, thế giới bên ngoài: bố mẹ hãy cho trẻ hòa nhập vào cùng với những đứa trẻ bình thường, vui chơi cùng bạn bè ở công viên, vườn hoa,… Khi thấy tất cả mọi người trò chuyện, sẽ tạo động lực cho trẻ cũng muốn phát âm giống như vậy.

– Sử dụng ngôn ngữ đơn giản: khi tiếp xúc, nói chuyện với bé, người lớn hãy dùng những từ ngữ đơn giản để trẻ có thể hiểu được và dần dần quen với ngôn ngữ ấy.

– Giao tiếp phi ngôn ngữ: bằng ánh mắt, cử chỉ và hành động mà chúng ta có thể tương tác với trẻ.

– Sử dụng các thiết bị công nghệ để hỗ trợ: hiện nay có một số ứng dụng và trò chơi thiết kế riêng cho trẻ tự kỷ giúp việc học của các bé trở nên thú vị và dễ dàng hơn, ví dụ như búp bê, robot biết nói được trẻ rất thích.

– Dạy cho bé về những sự vật, đồ vật quen thuộc: hãy dạy cho trẻ tên những sự vật, đồ vật trong gia đình mà bé thấy hàng ngày.

– Tạo không gian riêng và tin tưởng vào trẻ: bên cạnh những giờ học tập, hướng dẫn con, bố mẹ cũng nên để một khoảng thời gian để trẻ tự tìm hiểu cũng như nghỉ ngơi. Không nên ép buộc trẻ vì rất dễ làm trẻ kích động, giận dữ, gây ra tác dụng ngược. Bố mẹ cần kiên nhẫn và tin tưởng trẻ sẽ làm được, giữ cho không khí vui vẻ, lạc quan, tích cực để tạo sự hứng thú khi học.

Những cách dạy trẻ tập nói ở trên áp dụng tốt với cả trẻ chậm nói thông thường. Trẻ chậm nói có thể giao tiếp bình thường, nếu người lớn áp dụng đúng phương pháp và phù hợp với bản thân của trẻ. Còn không thì khả năng ngôn ngữ của trẻ mãi mãi bị chậm lại so với trẻ cùng lứa tuổi.

Cha mẹ nên tập nói cho trẻ mỗi ngày
Cha mẹ nên tập nói cho trẻ mỗi ngày

Trẻ mắc hội chứng tự kỷ, bố mẹ nên làm gì?

Hiện nay, hội chứng tự kỷ vẫn không thể chữa khỏi hoàn toàn. Nếu trẻ bị tự kỷ nhẹ thì vẫn có thể phát triển bình thường, nhưng nhất thiết phải có sự can thiệp đúng thời điểm và phương pháp từ những người gần gũi với trẻ. Mặc dù, trẻ chậm nói không hẳn là mắc hội chứng tự kỷ, nhưng người lớn vẫn không thể xem nhẹ triệu chứng này ở con. Trong trường hợp, trẻ chắc chắn bị tự kỷ thì sự can thiệp sớm và giáo dục hòa nhập của người lớn là hết sức cần thiết.

Một số phụ huynh có khuynh hướng có xu hướng không muốn chấp nhận con mình mắc tự kỷ, trì hoãn việc điều trị cho bé sớm nhất có thể.  Còn ở các trường hợp bị nặng hơn thì cần có thêm các liệu pháp can thiệp, chăm sóc khác để có thể giúp bé cải thiện phần nào kỹ năng giao tiếp hơn. Các liệu pháp can thiệp bao gồm:

Phương pháp điều trị hành vi (Behavioral Analysis – ABA):

Đây là một phương pháp tiếp cận khoa học được áp dụng rộng rãi trong điều trị bệnh tự kỷ giúp trẻ cải thiện được nhiều mặt như: giao tiếp, khả năng tự phục vụ, nhận thức, tương tác với mọi người,… Phương pháp này giúp trẻ loại bỏ được những hành động tiêu cực và khuyến khích các hành động tích cực.

Hướng dẫn kỹ năng xã hội:

Trẻ bị tự kỷ thường gặp khó khăn trong việc giao tiếp và tương tác với người khác. Vì vậy, cần phải hướng dẫn cho trẻ kỹ năng này. Đặc biệt là ở các bậc phụ huynh, bố mẹ dành nhiều thời gian để vui chơi, tương tác, giao tiếp với trẻ để giúp trẻ điều chỉnh được cảm xúc và kỹ năng xã hội.

Điều chỉnh chế độ ăn uống phù hợp với trẻ:

Trẻ bị tự kỷ thường gặp phải các vấn đề về tiêu hóa và khoảng 30% trong số những thứ bé ăn có thể bao gồm cả đất hoặc giấy. Vì vậy cần thay đổi chế độ ăn và bổ sung thêm các vitamin B6 và magie cũng được áp dụng để cải thiện các triệu chứng của rối loạn phổ tự kỷ.

Phương pháp sử dụng thuốc:

Hiện vẫn chưa có thuốc đặc trị cho hội chứng tự kỷ nhưng bác sĩ có thể cho trẻ sử dụng một số loại thuốc để giảm các triệu chứng liên quan tới tự kỷ như rối loạn giấc ngủ, động kinh, lầm lì, kém tập trung, hung hăng và có hành vi tự hủy hoại,…Với mỗi biểu hiện khác nhau thì thuốc điều trị của các bé cũng sẽ khác nhau.

Ngoài ra, các bậc cha mẹ cũng cần thay đổi lối sống của gia đình để giúp bé có thể điều trị ngay tại nhà. Nếu có thể hãy thực hiện những điều sau:

+ Nói chuyện với trẻ nhẹ nhàng, bình tĩnh, ngắn gọn và rõ ràng tránh nói quá nhanh hoặc hét lớn với trẻ.

+ Dựa theo sở thích của trẻ và đưa ra những lựa chọn phù hợp với trẻ

+ Các thành viên trong gia đình cần thay phiên nhau vui chơi hoạt động với trẻ, tránh để bé ở một mình quá lâu và không quan tâm tới trẻ. Việc này giúp trẻ tăng khả năng giao tiếp xã hội và giảm các hành vi lặp lại.

+ Tham gia vào một chương trình điều trị của một nhóm bác sĩ hoặc với những gia đình có cùng hoàn cảnh cùng với trẻ.

+ Tuân thủ các hướng dẫn của bác sĩ trong suốt quá trình điều trị cho bé.

Nếu bé nhà bạn đang bị tình trạng chậm nói thì cũng đừng quá lo lắng rằng trẻ đã mắc chứng tự kỷ mà cần theo dõi thêm nhiều dấu hiệu khác trước khi chuẩn đoán. Hãy đưa bé đến các bệnh viện, cơ sở y tế chuyên khoa tâm lý để nhận được sự tư vấn, hướng dẫn của các bác sỹ.

Trẻ tự kỷ cần được can thiệp và giáo dục hòa nhập càng sớm càng tốt
Trẻ tự kỷ cần được can thiệp và giáo dục hòa nhập càng sớm càng tốt

Hội chứng tự kỷ tuy không có liệu pháp chữa trị dứt điểm, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể khắc phục và giảm thiểu hậu quả nặng nề của nó đến trẻ em. Trên thực tế đã có rất nhiều trẻ trẻ tự hòa nhập được với cộng đồng và có cuộc sống bình thường như bao trẻ em khác. “Trẻ chậm nói có phải tự kỷ hay” – không còn là vấn đề làm khó các bậc phụ huynh, nếu họ có kiến thức nền tảng về hội chứng này.

Trẻ chậm nói là hiện tượng phổ biến trong xã hội, và chỉ một số ít trẻ em trong đó mắc hội chứng tự kỷ. Đứng trước hoàn cảnh con em mình bị chậm nói, cha mẹ cần bĩnh tĩnh để tìm cách can thiệp hiệu quả nhất. Kể cả trẻ bình thường và trẻ tự kỷ đều có cơ hội phát triển ngôn ngữ bình thường, nếu được can thiệp sớm và thực hiện đúng phương pháp.

Chủ đề “trẻ chậm nói có phải tự kỷ không” được chia sẻ tại Blog Nuôi dạy trẻ. Để tìm hiểu các triệu chứng, nguyên nhân cũng như cách thức điều trị hiệu quả cho trẻ chậm nói và trẻ tự kỷ, quý vị có thể truy cập Blog Nuôi dạy trẻ. Những kiến thức hữu ích về trẻ em đều được chia sẻ công khai tại Blog.

>> Xem thêm: