Trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh là gì? Cách xử lý trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ sơ sinh

Trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh có triệu chứng là nôn trớ, ọc sữa, tiếng thở khò khè. Tần suất trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ sơ sinh không giống nhau, có thể 1-2 lần/ngày hoặc nhiều hơn như vậy.

Trẻ sơ sinh bị trào ngược dạ dày là hiện tượng phổ biến trong xã hội, diễn ra với tần suất cao trong 6 tháng đầu tiên, và giảm dần khi trẻ lớn hơn (khoảng ngoài 6 tháng tuổi). Các bậc phụ huynh thường tỏ ra lo lắng trước tình trạng trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, đây lại là biểu hiện sinh lý hết sức bình thường của trẻ em dưới 12 tháng tuổi, do hệ tiêu hóa chưa phát triển hoàn chỉnh có phần non yếu, các chức năng hoạt động chưa đi vào ổn định.

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ sơ sinh chỉ đáng ngại khi tình trạng này kéo dài cho đến khi trẻ trên 12 tháng tuổi, kèm theo triệu chứng của bệnh hen suyễn, viêm phế quản, trẻ chậm tăng cân – có nguy cơ suy dinh dưỡng. Trong hoàn cảnh này, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám ở cơ sở y tế uy tín để có hướng điều trị tích cực.

Có thể mẹ cũng quan tâm:

Trẻ bị nôn trớ do trào ngược dạ dày thực quản
Trẻ bị nôn trớ do trào ngược dạ dày thực quản

Nguyên nhân trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh

Trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh (hay còn gọi là trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ sơ sinh) là hiện tượng cơ thắt trên của dạ dày co bóp còn yếu, dễ làm cho thức ăn có trong dạ dày trào ngược lên thực quản. Mỗi lần như vậy, trẻ thường bị nôn trớ thức ăn ra đường miệng (hoặc đường mũi). Nguyên nhân trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh không hoàn toàn giống nhau. Một phần xuất phát từ hệ tiêu hóa còn non yếu, chức năng hoạt động chưa thực sự hoàn chỉnh; một bộ phận khác đến từ yếu tố thực quản phía dưới cơ hoành dài hơn bình thường, khiến cho trẻ sơ sinh gặp khó khăn trong tiêu hóa thức ăn.

Biểu hiện dễ thấy của trẻ sơ sinh bị trào ngược dạ dày thực quản là trẻ nôn trớ sau bữa ăn từ 10-20 phút, trẻ có thể đưa ra ngoài một phần hoặc toàn bộ chỗ sữa vừa bú được. Về cơ bản, việc nôn trớ sữa không có gì đáng ngại ở trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, nếu hiện tượng này lặp đi lặp nhiều lần/ngày sẽ ảnh hưởng không tốt đến cuống họng của bé. Bé có xu hướng đau rát họng, nuốt sữa (thức ăn) khó khăn, từ đó sinh ra tâm lý chán ăn, bỏ bữa, chậm tăng cân.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới, 80% trường hợp trào ngược dạ dày ở trẻ dưới 12 tháng tuổi là do sinh lý bình thường, 20% còn lại có nguy cơ bệnh lý cần chữa trị kịp thời. Làm thế nào để phân biệt giữa trào ngược dạ dày thực quản sinh lý và bệnh lý. Cha mẹ nên căn cứ vào những biểu hiện cơ thể của trẻ, cụ thể sau đây:

Trào ngược dạ dày sinh lý ở trẻ sơ sinh

Trẻ sơ sinh bị trào ngược dạ dày sinh lý thường kết thúc ở giai đoạn ngoài 6 tháng tuổi (phổ biến nhất là dưới 12 tháng tuổi). Trẻ có thể nôn trớ ít hoặc nhiều lần/ngày nhưng vẫn ăn ngủ tốt, không ảnh hưởng đến sức khỏe của bản thân. Đôi khi trẻ thở ra tiếng khò khè trong khoảng vài ngày, nhưng rồi nhanh chóng khỏi bệnh mà không cần dùng thuốc.

Hiện tượng trào ngược dạ dày sinh lý ở trẻ em thường xảy ra sau khi trẻ ăn quá no một loại thực phẩm nào đó (có thể là sữa mẹ, sữa công thức, cháo bột,…), hoặc mẹ cho trẻ bú sau tư thế. Rất nhiều mẹ có thói quen cho trẻ bú nằm, tức là mẹ và bé cùng nằm để cho bú sữa. Do dạ dày của trẻ sơ sinh vẫn trong giai đoạn nằm ngang, chưa phát triển hoàn chỉnh như trẻ lớn, cho nên sữa xuống đến dạ dày có thể trào ngược lên miệng bất cứ lúc nào.

Các bậc phụ huynh lưu ý: hệ tiêu hóa của trẻ trong vòng 6 tháng đầu tiên chưa thực sự ổn định, chức năng đóng – mở của cơ thắt thực quản không đều, khiến cho thức ăn dễ dàng trào ngược ra bên ngoài. Do đó, bố mẹ lưu ý không nên cho trẻ ăn quá no, lựa chọn tư thế thích hợp cho trẻ bú sữa (nên bế trẻ trên tay và cho bú sữa), nhằm hạn chế việc trẻ nôn trớ thức ăn (sữa) đồng thời cải thiện khả năng hấp thụ chất dinh dưỡng của trẻ.

Trào ngược dạ dày ở trẻ dưới 6 tháng tuổi do yếu tố sinh lý
Trào ngược dạ dày ở trẻ dưới 6 tháng tuổi do yếu tố sinh lý

Trào ngược dạ dày bệnh lý ở trẻ sơ sinh

Đối với trẻ em mắc bệnh bẩm sinh như: thoát vị cơ hoành, sa dạ dày khiến cho cơ thắt thực quản bị yếu, khiến cho thức ăn thường xuyên bị đẩy ra ngoài. 40% số trẻ em mắc bệnh bệnh não, nhiễm trùng toàn thân, hở van tim bẩm sinh có triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản.

Nếu bệnh trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ em diễn ra trong thời gian ngắn (khoảng 6 tháng sau khi chào đời), tuần suất ít 1-2 lần/ngày, xuất hiện chủ yếu sau mỗi bữa ăn, trẻ vẫn ăn ngủ bình thường – tăng cân đều đặn, thì đó là biểu hiện sinh lý bình thường của trẻ em không cần điều trị gì hết.

Trào ngược dạ dày bệnh lý có diễn biến phức tạp hơn, kéo dài cho đến khi trẻ trên 1 tuổi, kèm theo các triệu chứng có nguy cơ cao như:

– Trẻ thường xuyên quấy khóc, ít ngủ, ngủ không ngon giấc. Mỗi lần khóc có xu hướng uốn cong người, còng lưng xuống. Tư thế này giúp trẻ làm giảm cơn đau hoặc sự khó chịu do trào ngược dạ dày gây ra.

– Trẻ có giọng nói khàn, tiếng thở khò khè, nghe thấy rõ nhất trong lúc trẻ đang ngủ.

– Trẻ thường xuyên nôn trớ sau mỗi lần bú sữa hoặc ăn thức ăn. Trẻ nôn trớ rất nhiều, có thể trớ sữa ra cả đường mũi.

– Trẻ cảm thấy đau tức ở vùng ngực và bụng.

– Trẻ có xu hướng quấy khóc sau khi bú sữa, chán ăn, bỏ bữa, không muốn bú mẹ nữa. Một số trẻ sơ sinh bị trào ngược dạ dày có xu hướng giật mình vào ban đêm.

Bệnh lý trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ sẽ nghiêm trọng hơn rất nhiều, nếu những triệu chứng trên kéo theo hệ lụy là: trẻ không tăng cân (hoặc chậm tăng) cân trong vài tháng liền; thường xuyên bị viêm họng, những cơn ho kéo dài, có triệu chứng của viêm phổi; nôn trớ sữa hoặc thức ăn có kèm theo máu; thở khó khăn, tim đập nhanh hoặc loạn nhịp,…

Nếu bé xuất hiện một trong các triệu chứng trên, cách tốt nhất là đưa bé đi khám ở cơ sở y tế uy tín. Thông qua thăm khám chuyên khoa, xét nghiệm máu, chụp X-quang cần thiết, bác sĩ sẽ chuẩn đoán bệnh tình của bé. Trên cơ sở đó, đưa ra pháp đồ điều trị thích hợp để bé mau chóng khỏi bệnh.

Trào ngược dạ dày có thể là bệnh lý ở trẻ em
Trào ngược dạ dày có thể là bệnh lý ở trẻ em

Cách chữa bệnh trào ngược dạ dày ở trẻ em

Về cơ bản, bé bị trào ngược dạ dày có thể tự khỏi theo thời gian (khoảng trên 6 tháng tuổi) mà không cần điều trị gì hết. Tuy nhiên, nếu bé nôn trớ quá nhiều sẽ ảnh hưởng không tốt đến cổ họng, gây ra triệu chứng đau rát cổ họng, nuốt thức ăn kém, hạn chế khả năng hấp thụ chất dinh dưỡng của cơ thể. Về lâu dài bé có thể biếng ăn, chậm tăng cân, không đạt được chiều cao – cân nặng của lứa tuổi. Do đó, bố mẹ cần điều chỉnh cách chăm sóc con cái, sao cho giảm tải triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản ở trẻ em.

Đối với trẻ bú mẹ hoàn toàn

Mẹ nên tìm tư thế hợp lý nhất để cho trẻ bú, tránh tư thế nằm cho con bú (vì như thế thức ăn sẽ rất dễ tràn ra ngoài). Khi cho con bú, mẹ nên đặt cơ thể con theo chiều đi xuống của thức ăn, cụ thể là đầu ở trên cao một chút, thân mình hơi dốc xuống dưới. Chỉ cho trẻ bú vừa đủ, không nên bú quá no (hoặc kéo dài thời gian bú của trẻ), việc này tác động không tốt cho hệ tiêu hóa non yếu của trẻ.

Đối với trẻ bú bình

Người lớn chú ý cách cầm bình sữa cho trẻ bú. Phần núm vú của bình sữa phải luôn luôn đầy sữa, đặt chiếc bình theo hướng nghiêng 45-50 độ, không để bình sữa theo hướng thẳng đứng. Khi bé bú bình, nên nhấc đầu bé cao hơn một chút trong khoảng 15 phút (cho bé nằm gối hoặc người lớn bế bé tùy ý).

Tiêu chuẩn lượng sữa đối với trẻ sơ sinh như sau: 1 tuần đầu tiên sau khi sinh, bé bú 10-35ml sữa/lần, 8-10 cữ bú/ngày; Từ tuần 2 trở đi cho đến hết tháng 1 – bé bú 35-60ml sữa/lần, 6-8 cữ bú/ngày; Tháng thứ 2 – bé bú 60-90ml sữa/lần, 5-7 cữ bú/ngày; Tháng thứ 3 – bé bú 90-120ml sữa/lần, 5-6 cữ bú/ngày.

Người lớn nên thực hiện tiêu chuẩn pha sữa cho trẻ sơ sinh như ở trên, không nên thấy con bú được sữa mà tự ý pha thêm liều lượng sữa ở những lần tiếp theo. Ăn quá no không tốt cho dạ dày của bé, thức ăn có thể trào ngược ra bất cứ lúc nào. Do đó, cha mẹ cần kiểm soát tốt chế độ bú sữa của con trong 3 tháng đầu, để con vừa không bị nôn trớ sữa lại có khả năng hấp thụ tốt các chất dinh dưỡng.

Cho trẻ bú đúng tư thế để hạn chế việc nôn trớ

Đối với trẻ bắt đầu ăn dặm

Từ 6 tháng trở đi, bên cạnh bú sữa mẹ (hoặc sữa công thức), trẻ bắt đầu làm quen với sự đa dạng của thức ăn nhưng chủ yếu vẫn là xay nhuyễn thực phẩm. Đối với trẻ có tiền sử trào ngược dạ dày thực quản, biểu hiện là nôn trớ sau mỗi lần bú sữa, người lớn cần lưu ý hơn trong việc chế biến thức ăn và xúc cho trẻ ăn.

Thức ăn nên chế biến theo dạng mềm hoặc xay nhuyễn, giúp trẻ tiêu hóa một cách dễ dàng. Chia nhỏ bữa ăn thành nhiều lần/ngày, mỗi lần ăn một ít, không ép trẻ ăn no hoặc nhiều hơn khả năng của trẻ. Trẻ có thể nôn trớ ra thực phẩm sau khi ăn uống, và không hấp thụ được chất dinh dưỡng nào hết.

Sau khi cho trẻ ăn, tránh rung lắc hoặc vui đùa với trẻ quá mức. Nên giữ cho bé ngồi thẳng 1 lúc, sau đó vận động nhẹ nhàng 30-40 phút. Một vấn đề nữa cha mẹ cần lưu ý trong quá trình chăm sóc bé bị trào ngược dạ dày, đó là vệ sinh lưỡi cho bé sau khi nôn trớ. Không để sót lại cặn sữa hoặc thức ăn thừa ở khoang miệng của bé, việc này khiến cho bé có nguy cơ bị viêm họng hoặc vi khuẩn tấn công vùng lưỡi và khoang miệng.

Sau khi nôn trớ 30-45 phút, người lớn mới nên cho trẻ ăn lại bữa khác. Nếu sau khi ăn no, trẻ có thói quen đi ngủ thì nên đặt bé theo tư thế nằm nghiêng. Không nên để bé nằm ngửa đi ngủ, vì như thế thức ăn sẽ rất dễ trào ngược ra bên ngoài.

Trẻ bị trào ngược dạ dày nên tăng cường sử dụng thực phẩm có tính axit nhẹ như: cam, quýt, bưởi. Mẹ có thể ép trái cây – lấy nước cho trẻ uống, cảm giác buồn nôn của trẻ sẽ nhanh chóng tan biến. Tuy nhiên việc này chỉ thích hợp với trẻ từ 6 tháng tuổi trở lên.

Sơ cứu kịp thời cho trẻ bị sặc sữa lên mũi
Sơ cứu kịp thời cho trẻ bị sặc sữa lên mũi

Cách sơ cứu nhanh khi trẻ bị sặc sữa

Trẻ bị sặc sữa là hiện tượng phổ biến mỗi khi trẻ nôn trớ nhiều, sữa có thể trào ngược lên khoang mũi sau đó chảy ra bên ngoài, khiến cho trẻ bị ngộp thở trong giây lát. Đứng trước tình huống này, người lớn nên sơ cứu cho trẻ kịp thời tránh diễn biến xấu hơn có thể xảy ra. Đặt trẻ nằm nghiêng sang một bên, vỗ nhẹ lưng của trẻ để sữa chảy hết ra bên ngoài. Sau đó đưa trẻ đến bệnh viện gần nhất để cấp cứu.

Trào ngược dạ dày ở trẻ sơ sinh xảy ra ở 80% trẻ em. Tuy nhiên, tần suất nôn trớ, cũng như thời gian kéo dài triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản không giống nhau ở tất cả em bé. Cha mẹ nên căn cứ vào biểu hiện thực tế của con để xác định trào ngược dày dạ do sinh lý hay bệnh lý. Nếu trẻ chậm tăng cân, không tăng cân, kèm theo biểu hiện nôn trớ, quấy khóc nhiều, thì cha mẹ nên đưa trẻ đi khám tại bệnh viện để có kết luận chính xác.

Cách chăm sóc trẻ sơ sinh bị trào ngược dạ dày được chia sẻ tại Blog nuoidaytre.com.vn. Cha mẹ có thể truy cập website chính thức để tham khảo thông tin.