Giáo dục sớm cho trẻ sơ sinh. Phát triển khả năng vận động giúp trẻ thông minh, khỏe mạnh

Giáo dục sớm cho trẻ sơ sinh có những nội dung gì? Phương pháp giáo dục sớm cho trẻ nhằm phát triển khả năng vận động tích cực được xem là nhiệm vụ trọng tâm của thời kỳ sơ sinh.

Tâm lý chung của mọi người là không muốn cho trẻ sơ sinh vận động quá nhiều, bởi giai đoạn này cơ thể của trẻ còn non nớt, mềm yếu, cần được người lớn nâng niu hết mực. Chính vì quan điểm này, nên hầu hết các bậc phụ huynh không sử dụng bất kỳ bài tập vận động nào cho trẻ sơ sinh. Phương pháp giáo dục sớm cho trẻ sơ sinh đã thay đổi tư tưởng chăm sóc giáo dục trẻ em từ trước đến nay.

Việc giáo dục trẻ em không chỉ bắt đầu khi trẻ đã lớn, mà cần được thực hiện ngay từ lúc mới sinh ra. Giáo dục sớm cho trẻ sơ sinh chủ yếu tập trung phát triển vận động cá nhân, qua đó tạo ra kích thích nhất định lên các giác quan của trẻ như: thính giác, thị giác và xúc giác. Dưới đây là bài tập phát triển vận động cơ bản nhất cho trẻ sơ sinh theo quan điểm giáo dục sớm hiện đại của thế giới.

Giáo dục sớm cho trẻ sơ sinh chú trọng phát triển vận động
Giáo dục sớm cho trẻ sơ sinh chú trọng phát triển vận động

Đánh giá khả năng vận động của trẻ sơ sinh trước khi áp dụng các phương pháp giáo dục sớm

Việc đánh giá các chức năng cơ bản của trẻ sơ sinh có ý nghĩa vô cùng quan trọng, công việc không quá phức tạp như mọi người nghĩ. Bước đánh giá đầu tiên cần được thực hiện càng sớm càng tốt sau khi trẻ chào đời. Lý tưởng hơn cả, thao tác này nên diễn ra trong vòng 24h sau sinh, nếu không được như thế thì người mẹ cần tiến hành sớm nhất có thể.

Nếu bạn nhận thấy các cơ quan chức năng hay phản ứng của bé không tốt thì cũng đừng nên lấy đó làm điều lo sợ, căn bản bạn cần cân nhắc lựa chọn hành động phù hợp. Thực ra toàn bộ mục đích của việc đánh giá là nhằm tạo ra một chương trình kích thích hoạt động hiệu quả cho não của bé, bất chấp mọi kết quả của quá trình đánh giá sơ bộ này.

Trên thực tế, không phải trẻ sơ sinh nào cũng có khả năng vận động giống nhau. Trẻ sinh đủ tháng, cân nặng đạt tiêu chuẩn, không mắc các bệnh bẩm sinh thường có hệ vận động tốt và nhanh nhẹn hơn so với trẻ sinh non, nhẹ cân, mắc bệnh bẩm sinh,… Đối với lứa tuổi sơ sinh, người lớn không nên kỳ vọng quá nhiều về chức năng vận động của trẻ. Bởi giai đoạn này trẻ chỉ thực hiện được cử động đơn giản của mắt, miệng, tai, 2 tay và 2 chân. Phản xạ dễ thấy ở trẻ bình thường là: bú mút tốt, giật mình trước tiếng động lớn, mắt liếc nhìn xung quanh, tay chân cử động, quẫy đạp,…

Theo quan điểm giáo dục sớm trên thế giới, trẻ có cơ hội phát triển thông minh và khỏe mạnh hơn nếu được tập luyện ngay từ lúc sơ sinh (mới chào đời). Những bài tập đơn giản, nhẹ nhàng, vừa sức của trẻ không những tạo điều kiện cho trẻ sơ sinh vận động tăng cường sức khỏe, mà còn tạo ra hệ thống kích thích nhất định lên các giác quan khác của trẻ. Bài tập vận động chủ yếu của lứa tuổi sơ sinh là trườn trên ván tập trườn. Bạn sẽ bất ngờ với khả năng thực sự của trẻ sơ sinh, không non nớt và mềm yếu như bạn từng nghĩ. Trẻ luôn cố gắng tập trườn và tỏ ra hợp tác với công việc này.

Nằm sấp, trượt trên ván tập trườn có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển thể chất của trẻ sơ sinh. Trẻ được rèn luyện hệ cơ và xương mỗi ngày, phát triển các giác quan một cách toàn diện, học cách giao tiếp bằng mắt, ra tín hiệu với người lớn (dù mới ở bước sơ khai nhất). Trẻ luôn nỗ lực hết mình để trườn trên tấm ván có sẵn, vươn đến đích – nơi có người lớn đón chờ. Sau một thời gian ngắn tập trườn, bạn sẽ thấy cơ thể của trẻ cứng cáp và chắc chắn hơn nhiều, tứ chi cử động linh hoạt mạnh mẽ, các giác quan trở nên nhanh nhẹn và vượt trội hơn so với lứa tuổi.

Đánh giá khả năng vận động của trẻ ngay lúc mới chào đời
Đánh giá khả năng vận động của trẻ ngay lúc mới chào đời

Phương pháp giáo dục sớm cho trẻ – tập vận động trong thời kỳ sơ sinh

Chúng ta di chuyển dễ dàng, phát ra âm thanh và điều khiển tay quá sức dễ dàng nên chúng ta khó lòng hình dung được nỗ lực lớn lao của các bé sơ sinh để thực hiện các hoạt động này. Nhiệm vụ của chúng ta hết sức rõ ràng: tạo ra thật nhiều cơ hội cho trẻ có thể thực hiện các hoạt động này mà không cần bỏ ra nhiều công sức và giúp trẻ chóng vượt qua giai đoạn khó khăn nảy.

Trẻ càng tận dụng nhiều khả năng của bản thân thì sẽ càng dễ dàng cử động, phát ra âm thanh và điều khiển tay. Khi việc thực hiện các hoạt động trở nên dễ dàng hơn, trẻ sẽ càng ham thích tận dụng các khả năng này. Theo cách này, mỗi phút trôi qua trẻ sẽ càng thêm phần cứng cáp.

Phát triển khả năng cử động cho trẻ sơ sinh

Bé yêu của bạn sẽ chẳng thể di chuyển được nếu bị đặt nằm ngửa suốt ngày, hành động đầu tiên và có lợi nhất mà bạn có thể làm cho bé là tạo ra một mặt sàn an toàn để bé có thể tha hồ nằm sấp. Tư thế này sẽ tạo điều kiện tối đa cho trẻ sử dụng tay và chân để học cách di chuyển về phía trước. Những cử động này sẽ giúp bé hoàn thành công đoạn vô cùng quan trọng là tập trườn.

Chương trình nảy được chia làm 2 phần: một vài bước ngắn để chúng ta khuyến khích bé di chuyển, còn lại phần lớn thời gian sẽ để cho bé thoải mái di chuyển trên mặt sàn an toàn được thiết kế với mục đích đã nói ở trên.

Sáng tạo rãnh tập trườn cho trẻ sơ sinh

Rãnh tập trườn cho trẻ sơ sinh là môi trường hoàn hảo cho bé cử động tay và chân để học cách di chuyển về phía trước. Rãnh tập trườn này hết sức an toàn, sạch sẽ, ấm áp, phẳng và êm. Đây chính là các yếu tố quan trọng hợp lại làm nên một trường hoàn hảo giúp bé di chuyển.

Rãnh tập trườn có chiều rộng vừa đủ cho bé cử động tay chân, nhưng cũng đủ hẹp để bé có thể dùng chân đẩy một bên mép tạo lực. Nhờ đó việc di chuyển của bé cũng dễ dàng hơn. Rãnh tập trườn có dạng đường thẳng cho nên bé chỉ có thể di chuyển theo đường thẳng. Thiết kế này hết sức có ích bởi các bé thường di chuyển giật lùi hoặc vòng quanh khi lần đầu vận động. Bé sẽ cảm thấy khó chịu vì bị gò bó, do đó bé cố gắng trườn lên phía trước.

Rãnh tập trườn được làm từ gỗ dán hoặc gỗ cứng, trên bề mặt và hai bên thanh chắn được phủ lớp nệm mút cao su dày chừng 2,5cm. Ở trên cùng là lớp giả da bảo vệ. Kết quả là chúng ta có được dụng cụ chống chấn thương cực tốt với bề mặt êm ái, vừa đủ độ ma sát, độ nhún và tạo cảm giác dễ chịu cho bé di chuyển.

Hai thanh chắn bảo vệ hai bên giữ trẻ khỏi bị rơi khỏi rãnh tập trườn. Bạn có thể dễ dàng vệ sinh cho bề mặt rãnh. Chỉ cần dùng xà bông có độ kích ứng thấp và nước, hoặc chà cồn lên để diệt vi khuẩn gây bệnh. Chờ cho đến khi bề mặt khô.

Điều quan trọng là cần đóng rãnh tập trườn cho bé trước khi chào đời. Việc cho bé được học cách trườn bằng tay sớm hay muộn sẽ làm cho bé di chuyển dễ dàng hay khó khăn trong vài ngày hoặc vài tuần đầu đời. Bạn cần đảm bảo cho bé có được môi trường tập luyện hoàn hảo, dựa trên các nhu cầu của bé càng nhiều thời gian càng tốt để tận dụng môi trường đó.

Cho trẻ tập trườn ngay từ giai đoạn sơ sinh
Cho trẻ tập trườn ngay từ giai đoạn sơ sinh

Tác dụng của rãnh tập trườn có độ dốc

Mục tiêu của rãnh tập trườn là thiết lập củng cố hoặc tăng cường khả năng cử động tay và chân. Tạo cơ hội cho bé cử động tay và chân ở tư thế nằm sấp. Nên cho bé nằm sấp trên rãnh tập trườn từ 5-10 lần/ngày. Một đầu rãnh tập trườn được đặt ở độ cao từ 15-60cm. Mỗi lần cho bé tập trườn từ 10-30 giây. Cho bé di chuyển từ đỉnh rãnh tập trườn đặt hơi nghiêng xuống dưới thấp.

Bạn chỉ nên khoác lên người bé trang phục gọn nhẹ sao cho tay và chân bé thật thoải mái, đặt bé nằm ở đỉnh của rãnh tập trườn, sau đó bạn đi về phía đáy của rãnh tập trườn, ngồi xổm trên sàn nhà sao cho bé có thể nhìn thấy, nghe thấy, thậm chí cảm thấy bạn đang ở cuối con đường của bé. Mục tiêu của bé là tiến đến chỗ bạn hơn so với ngày hôm trước.

Độ nghiêng của rãnh tập trườn được hình thành do nâng cao một đầu lên. Bạn chỉ cần nâng 15-60cm, tùy độ cao nào thích hợp nhất với bé. Bạn sẽ xác định được độ cao này bằng cách quan sát xem độ nghiêng chừng bao nhiêu là vừa phải để bé di chuyển xuống theo đường rãnh trong khoảng thời gian không vượt quá 60 giây.

Đôi lúc bé khóc trong khi cử động tay chân để trườn xuống trên rãnh tập trườn. Điều này hoàn toàn bình thường. Đa số các trẻ sơ sinh phải khóc để tăng nhịp độ hơi thở, nhờ đó mà di chuyển được. Hiện tượng này khá giống một vận động viên cử tạ vẫn thường hổn hển để nâng được quả tạ nặng trịch, hoặc vận động viên tennis hét lên khi phát bóng. Các bà mẹ đều biết rằng có sự khác biệt giữa tiếng khóc và tiếng kêu ré lên. Nếu bé bỗng nhiên khóc ré lên, bạn hãy lập tức kết thúc bài tập trên rãnh trượt để tìm ra nguyên nhân khiến cho bé khóc.

Phần lớn thời gian bé sẽ gắng sức cử động chân tay để trườn xuống khỏi rãnh. Bạn nên cổ động bé để bé hiểu rằng bạn thích nhìn thấy bé di chuyển và bạn hết sức trân trọng nỗ lực di chuyển của bé. Đây chính là một bước tiến quan trọng và thành tựu con bạn giành được không hề nhỏ chút nào.

Giáo dục sớm cho trẻ sơ sinh giúp trẻ thông minh khỏe mạnh
Giáo dục sớm cho trẻ sơ sinh giúp trẻ thông minh khỏe mạnh

Tác dụng của rãnh tập trườn nằm ngang

Rãnh tập trườn nằm ngang phát triển dây thần kinh vận động của trẻ bằng cách thiết lập, củng cố hoặc tăng cường khả năng cử động tay và chân, tạo cơ hội tối đa cho bé cử động tay và chân ở tư thế nằm sấp. Mẹ nên tập cho bé vận động trên rãnh tập trườn nằm ngang như một thói quen hằng ngày.

Bạn đã tạo được một môi trường hoàn toàn lý tưởng cho bé, giờ bạn chỉ cần bổ sung thêm lòng nhiệt tâm và đồng hành cùng bé. Đặt rãnh tập trườn ở bất cứ căn phòng nào bạn đang có mặt, không chỉ để bạn có thể quan sát và bảo vệ bé mà bạn có thể chuyện trò với bé, cổ động bé trườn trên rãnh tập trườn và khám phá thế giới mới mẻ xung quanh. Ở giai đoạn này, các thành viên trong gia đình nên nằm cạnh bé càng nhiều càng tốt. Không nên để bé có cảm giác bị bỏ rơi khi một mình nằm trên sàn. Cho dù lúc này khả năng nhìn, nghe và cảm nhận của bé còn bị hạn chế, bé vẫn nhận biết được bạn có hiện diện ở cạnh hay không?

Lưu ý: Các bé sơ sinh thường di chuyển nhiều trong khi ngủ. Trên thực tế, trong vài tuần đầu đời, đa phần các di chuyển trong khi ngủ nhiều hơn so với khi thức. Điều này có nghĩa điều kiện mặt sàn đóng vai trò rất quan trọng đối với giấc ngủ của bé. Chúng ta sẽ lãng phí quãng thời gian quý giá này nếu như bao bọc bé trong một môi trường mà bé không thể cử động được.

Có thể đặt rãnh tập trườn dành cho bé sơ sinh ngay sát cạnh giường của bạn, nhờ đó bé có được giấc ngủ an toàn cạnh bạn, đồng thời bé vẫn có một môi trường hoàn hảo để thoải mái trườn vào ban đêm. Ngoài ra còn một lợi ích khác nữa, đó là khi bé thức giấc đòi bú, người mẹ chỉ cần xoay người qua cho bé bú sữa rồi đặt con mình về rãnh tập trườn và yên tâm quay lại với giấc ngủ đêm. Nhiều bà mẹ nhận thấy công cụ này không chỉ hữu ích đối với bé sơ sinh mà còn giúp ích cho giấc ngủ cũng như sức khỏe của họ.

Trên đây là phương pháp giáo dục sớm cho trẻ sơ sinh – tập vận động cơ bản để phát triển toàn diện. Cho trẻ sơ sinh trườn trên ván tập trường là bài tập cơ bản và hiệu quả nhất trong giai đoạn này. Người lớn chỉ đóng vai trò hỗ trợ, cổ động trẻ hoàn thành bài tập, còn lại trẻ sẽ chủ động và không ngừng cố gắng làm tốt hơn mỗi ngày. Trẻ sẽ thu nhận được những kết quả nhất định về mặt sức khỏe, vận động cũng như tư duy – trí tuệ, nếu người lớn thường xuyên cho trẻ thực hiện bài tập này.

Mặc dù giáo dục sớm cho trẻ sơ sinh nhằm phát triển khả năng vận động, tư duy trí tuệ là việc làm có ý nghĩa, nhưng người lớn cần áp dụng nó trong chừng mực nhất định, không nên lạm dụng quá đá các bài tập hoặc ép trẻ làm quá sức của bản thân. Điều này có thể gây ra hậu quả trái chiều đối với sức khỏe của trẻ sơ sinh.

Kiến thức chăm sóc và giáo dục trẻ sơ sinh đúng cách được chia sẻ tại Blog Nuôi dạy trẻ. Các bậc phụ huynh có thể truy cập website https://nuoidaytre.com.vn để tham khảo thông tin hữu ích.

Nguồn tham khảo: “Dạy trẻ thông minh sớm”, Glenn Doman, Janet Doman.